فرهاد اكبرزاده:حسن فرهنگی در سال 80 مسوول واحد فرهنگ و ادب فرهنگسرای «بهمن» بود. تازه رمان «لیلی بهانه ناگزیر» و «ترسای شهریار» را به چاپ رسانده و هنوز مدیریت خانه داستان را بر عهده نگرفته بود. كمی بعد، از او رمان «نویسنده نمی‌میرد ادا در می‌آورد» منتشر شد و تقریبا در همان زمان خانه داستان را تاسیس و مدیریت آن را به عهده گرفت با رفتن او و تغییر مدیران و تفاوت سلایق اتاق، جلسه ما هم در فرهنگسرا بر چیده شد هر چند كه بیشتر همان دوستان جمع هنوز هم دغدغه ادبیات را داشتند و دارند. «خاطرات عاشقانه یك گدا» و رمان/ گزارش «تندیس‌های بی‌قرار باران» نیز پیش از مجموعه داستان «از آسمون بارون می‌یاد لی‌لیا» از او منتشر شدند.

دیالوگ و برخورد تقابلی یكی از محوری‌ترین مولفه‌های آثار شماست چیزی كه برای مثال در داستان طبقه دوم یا «این خانه سیاه و سفید است» و اغلب داستان‌های دیگر مجموعه جدید شما دیده می‌شود. نقش نویسنده چقدر در ایجاد زاویه دید متفاوت در نفوذ به مركز یك تقابل موثر است؟
نگاه من به دیالوگ اندكی فرق می‌كند. من نخست به خاستگاه اندیشه نگاه می‌كنم و با بررسی زیست‌های انسان‌های متفاوت در ذهن به این نتیجه می‌رسم كه انسان در فضای محدودی به نام مغز كه در یك جمجمه قرار دارد می‌اندیشد اما اندیشه او فراتر از خود می‌رود و آن فراتر از ساخته‌ ذهن است. شاید شك فلاسفه از افلاطون به بعد كه نهایت به دكارت منجر می‌شود به خاطر تقابلی است كه ذهن در درون مركز پردازش اندیشه كه در فضای محدود شكل می‌گیرد با فضای بیرونی تعارض دارد و انسان نمی‌داند چگونه به موضوعات دیگر می‌تواند بیندیشد. برای همین دیالوگ‌های نوشته و نانوشته من سعی در بازگشایی آن رابطه‌ محدود و نامحدود را دارد و از این روی شك من نسبت به هستی حتی با گزاره‌ دكارتی كه می‌اندیشد پس هست هم جمع نمی‌شود و من نسبت به بود و نبود خود نمی‌توانم با قطعیت سخن بگویم. اینجاست كه دیالوگ شكل می‌گیرد. اگر دقت بفرمایید خواهید دید كه این دیالوگ با دیالوگ داستانی یا روایی جماعت كه همه چیز هستی را با قاطعیت پذیرفته‌اند كلی تفاوت دارد. این تفاوت در متن خود را نشان می‌دهد. در اینجا زمان محاوره یا دیالكتیكی به دیالوگ بودن خود اصالت نمی‌دهد و همواره در حیرانی سرگردان است. با اینكه واقعه‌ای را روایت می‌كند اما در كل هیچ چیز را روایت نمی‌كند چراكه روایت‌ها مدام توسط كاراكترهای داستانی كه معلوم نیست كه آنها واقعیت دارند یا در ذهن نگارنده‌اند به هم می‌ریزد و خواننده را هم در پیمودن مسیر كمك می‌كند و كمك نمی‌كند. این نوع برخورد با متن به خاطر بازی ساختاری نیست بلكه به خاطر نگاه هستی‌شناسی نویسنده كه از سر اتفاق اینجا من هستم و نمی‌دانم این من كیست رخ می‌دهد. داستان «طبقه‌ی دوم» كه شما مثال زدید نمونه مثالی این نوع برخورد با متن است. قسمتی از داستان توسط راوی و با كارپردازی من نوشته می‌شود. هرچند كه خواننده می‌تواند در ابتدای داستان راوی را شناسایی كند اما در انتهای داستان كه طبقه‌ دوم روایت می‌شود راوی گم می‌شود و در اینجاست كه ما به شك پدیداری دست پیدا می‌كنیم. نه پدیدآورنده را می‌شناسیم و نه نویسنده را. خود خواننده می‌ماند با سوالات ذهنی و اینجاست كه خواننده به مثابه نویسنده متن را ادامه می‌دهد و خود را در خوانش نه خواندن دخیل می‌كند و داستان را آنگونه كه می‌خواهد ادامه می‌دهد و یكی از خوانندگانی كه این كار را می‌كند به یقین خود من هستم كه از قضا اسمم حسن فرهنگی است.

 

چاپ در روزنامه کارگزاران - سه شنبه ۱۹ شهریور ماه -